Een stoel in het Bos

Verslag van kunstproject Pelgrim Kootwijk: een wandeling naar het groen door Anna van Suchtelen.

De pelgrimsdagen zijn achter de rug. In het weekend van 8 en 9 september jl. kregen bezoekers van het zendgebouw van Radio Kootwijk tijdens de Open Monumentendagen de gelegenheid om een mini-pelgrimstocht te lopen: Pelgrim Kootwijk. Zij gingen op pad, met een stempelkaart in de hand.

De start is binnen, bij de eerste stempelpost in de voormalige monumentale machinehal. De bezoekers lopen over het vloerpatroon alsof het een labyrint op een kerkvloer is. Onderwijl denken zij na over hun ideale paradijs, dat zich bij de bosgrens bevindt. Bij de tweede stempelpost zoeken zij een steen uit, in de traditie van pelgrims die stenen achterlaten ter markering van hun weg. Zij schrijven hun wensen, dromen en idealen op hun eigen steen, een grote zwerfkei, die ze bij de andere stenen leggen. Samen vormen de stenen een grote cirkel: een kring van verhalen midden op de vloer. De cirkel dijt langzaam maar zeker gedurende het weekend uit. Op zondagavond ligt er een groot land-art werk: het broertje van de zendcirkel buiten.

Kunstproject Pelgrim Kootwijk

Wat vertellen de wensen op de stenen? Volwassenen zoeken het in verbinding, in het één-zijn, contact, vriendschappen: ‘verbinding d.m.v. samenwerking’; ‘leven in harmonie met elkaar en de omgeving’; een ‘bloeiende tuin met al mijn dierbaren’. Ook vrede en rust zijn terugkerende thema’s, en af en toe een politieke wens: ‘een land zonder marktwerking’. Daar waar volwassenen zich richten op de ander of juist op zichzelf (in relatie tot die ander), op filosofische bespiegelingen en op metafysische wensen, met soms een religieuze uitschieter: ‘Eer aan de Schepper Jezus’, zijn kinderen praktisch van aard en blijven in het nu.

Kinderen kijken om zich heen, naar de natuur zelf. Zij richten zich niet op zichzelf of op elkaar, maar op beesten, op bomen, op het bos. kinderen zijn vooral op zoek naar fysieke aanwezigheden: konijnen, paarden of dino’s. Hun taal is helder: ‘het bos moet zo blijven’; ‘ik wil heel graag paarden vinden’; ‘geschiedenis is leuk, en dieren ook!’.

Naar buiten, naar het vervolg. Om de stempelkaart vol te krijgen wandelen de Kootwijk-pelgrims naar buiten, naar het bospad. Daar worden zij doorverwezen naar de bosgrens, waar zij in stilte naartoe moeten lopen. Hen wordt gevraagd om hun zintuigen open te stellen, en te letten op wat er onderweg te zien en te horen is. Het is minder stil dan verwacht: de weg naar het bos blijkt op deze zonnige weekenddagen een razend populair fietspad, en dat betekent opzij springen voor bosverkeer en belgerinkel. Bij de bosrand aangekomen treedt de stilte in. Onder de bomen en in het hoge gras staan stoelen klaar, ver van elkaar en van het pad. Hier kan de pelgrim zich terugtrekken. Tijd voor contemplatie. Zitten. Ogen dicht. Rust. De ‘weg naar binnen’ volgen.

Kunstproject Pelgrim Kootwijk

Vervolgens is het tijd voor de meegegeven envelop met vragenlijst. De vragen gaan over een ideale plek, een eigen paradijs, over het buiten-zijn, over de natuur. De antwoorden worden achtergelaten in een doos onder de boom.

Ook bij deze antwoorden draaien volwassenen hun hand niet om voor filosofische bespiegelingen, inclusief aanhaling van Kant en Spinoza en het noteren van een volledige psalmtekst. Waar volwassenen veelal stilte, rust en vrede vinden in hun paradijs aan de bosrand, antwoorden kinderen op de vraag wat zij hebben gevonden: ‘een stoel en een doos’. Volwassenen mijmeren lyrisch over de natuur, kinderen sommen op wat zij zien en horen. Zij lijken meer op te merken, zij observeren goed en sommen van alles op: diersporen, poep, kevertjes, een vlieg, een torretje op de stoel. Volwassenen zien ook veel, maar meer van binnen, zoals ‘de kleur van mijn verbeelding’ of ‘de fluistering van de wind’. Op de vraag wat je achterlaat in jouw paradijs wordt vaak ‘voetstappen’ of ‘voetsporen’ geantwoord, en ook: gedachten, waardeoordelen, ergernissen, to-do lijstjes, stress. En wat krijg je terug? Onder meer: belevingen, acceptatie, ervaren van Hier en Nu, kusjes en zoentjes, respect, ‘Gods liefde en inwoning!’, indrukken, herinnering, ‘rustig van binnen’, de stilte. Samengevoegd: ‘deze gedachten op papier laat ik achter om ruimte te krijgen voor nieuwe’.

En wat is natuur voor mensen in hun paradijs? Dat is vaak ‘alles’, variërend van dieren, planten, een hangmat, palmbomen, zand, zee, rust, tot ‘zijn’ en ‘de eeuwigheid van het universum’.

Dan over het pad weer terug. Bij de laatste stempelpost wacht de beloning: een plantje uit het bos waar de pelgrim net vandaan kwam, om thuis te planten. Een wilde bosrank, als herinnering aan Pelgrim Kootwijk, en om een stukje van de plek mee te nemen waar je zat, jouw paradijs, op je stoel in het bos.

De teksten van het weekend, op de stenen en uit het bos, vormen gezamenlijk een uiting van een gemeenschappelijke wens. Zij tonen alle mogelijke vormen van wensen en idealen op het gebied van natuurbeleving, afkomstig van alle leeftijden. Dit tekstmateriaal willen wij met het gemaakte beeldmateriaal – foto’s en film – samenbrengen in een publicatie, die vergezeld zal worden door een bijzonder kunstobject. Het geheel zal symbool staan voor de menselijke bespiegeling over natuurbeleving, het groen waarin wij leven.